احتمالا تا به حال تبلیغات زیادی را دیده اید که گوینده با تاکید می گوید فلان محصول دارای مهر استاندارد است یا حتی تنها کالایی در آن رده است که گواهینامه استاندارد دارد. گاهی علاوه بر مهر استاندارد داخلی، عرضه کنندگان محصول بر دریافت گواهینامه هایی مانند ایزو 9001 یا ایزو 14001 تاکید می کنند که در واقع استانداردهای بین المللی هستند. واقعا تا چه حد، داشتن این استانداردها کیفیت بالای محصول را نشان می دهد؟

سعی می کنیم در این مقاله شما را با ویژگی های استانداردهای بین المللی و انواع آن آشنا کنیم. البته اگر بخواهیم درمورد تمام استانداردهای جهانی توضیح دهیم به چندین صفحه و زمان نیاز داریم چراکه بیش از 18500 نوع استاندارد در سطح جهان وجود دارند که هریک کاربردی مشخص دارند اما پرکاربردترین و رایج ترین آنها، مواردی هستند که در ادامه به آنها اشاره می شود.



استانداردهای بین المللی

شاید اولین نکته ای که درمورد استانداردهای بین المللی جالب توجه می کند نام مخفف آن یعنی ایزو ISO باشد. ایزو مخفف کلمات سازمان بین المللی استاندارد (International Organization Standardization) بزرگ ترین توسعه دهنده و ناشر استانداردهای بین المللی است. ایزو درواقع شبکه ای از استانداردهای ملی متشکل از 162 کشور جهان است و مقر و دبیرخانه آن در ژنو سوئیس قرار دارد.

تاریخچه تأسیس این سازمان به سال 1946 باز می گردد که نمایندگان 25 کشور در جلسه ای در لندن با یکدیگر ملاقات کرده و تصمیم به ایجاد یک سازمان بین المللی برای ایجاد هماهنگی در بین استانداردهای صنعتی گرفتند و در نهایت در سال 1947 ایزو فعالیت خود را به طور رسمی در سوئیس آغاز کرد. از آنجا که سازمان بین المللی استاندارد در هر کشوری به زبان خاص آن کشور تلفظ می شد، بنابراین بنیانگذاران این سازمان تصمیم گرفتند از کلمه مخفف شده ایزو به عنوان یک نماد مشترک در تمامی کشورها استفاده کنند. نکته جالب توجه در مورد استانداردهای ایزو، این است که آنها کاملا داوطلبانه هستند! یعنی از آنجا که ایزو یک سازمان غیردولتی است، پس برای اجرای شرایط و قوانین خود نمی تواند از اختیارات قانونی استفاده کند یا اینکه بخواهد شرکتی را مجبور به اجرای این قوانین بکند؛ بنابراین اعضای شرکت ها خود تلاش می کنند تا این قوانین را اجرا کرده و موفق به دریافت ایزو شوند. هرچند که این استانداردها داوطلبانه هستند اما در بعضی از موارد به دلیل استقبال جهانی، داشتن نوع خاصی از استانداردهای ایزو جزو اصول مهم بشمار می رود؛ مانند ISO 9001 که در مدیریت کیفیت کاربرد دارد و داشتنشآن به امر مهمی تبدیل شده است.

تمام سازمان هایی که خواهان دریافت ایزو هستند باید حق عضویت خود را پرداخت کرده و شرایط دریافت استاندارد موردنظرشان را فراهم کنند تا موفق به دریافت استاندارد دلخواه خود شوند. استانداردهای ایزو امروزه در بازارهای جهانی کاربرد ویژه ای داشته و در تمام قراردادها و موافقتنامه های تجاری حضور دارند. دلیل این امر این است که استانداردها براساس نیاز بازارف تهیه شده و توسط کارشناسان در بخش های صنعتی و فنی تدوین می شوند. تا پایان سال 2010 حدود 214 کمیته فنی در ایزو فعال بوده و به بررسی درخواست سازمان ها و شرکت های پرداخته اند. در ایران در سال 1332 اداره آزمایشگاهی زیر نظر اداره بازرگانی تأسیس شد که وظیفه کنترل کیفیت کالاهای تولیدی، وارداتی و صادراتی را برعهده داشت. 7 سال بعد – 1339 – موسسه استاندارد ایران تاسیس شد و در همان سال به عضویت سازمان بین المللی استاندارد درآمد. این سازمان هم اکنون با نام موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران فعالیت می کند.

آنچه استانداردهای ایزو انجام می دهند

*توسعه، تولید و عرضه محصولات و خدمات کارآمد، ایمن و پاک

*تسهیل تجارت بین کشورها

*ایجاد عدالت در معاملات و افزایش اعتماد بین طرفین معامله

*فراهم کردن شرایطی مناسب برای دولت ها با ارائه قوانین مختلف در زمینه بهداشت، ایمنی و محیط زیست

*حفظ سلامت و زندگی مصرف کنندگان محصولات و خدمات

چرا استاندارد ضروری است؟

در مواردی ممکن است شما با محصولی آشنا شوید که کاملا نیاز و انتظارات شما را برآورده سازد اما محصول موردنظر دارای مهر استاندارد نباشد؛ مطمئنا پس از مدتی متوجه عدم کیفیت محصول خواهید شد و در شرایط بدتر متوجه خطرناک بودن آن برای سلامت خود و دیگران هم می شوید. اگر امروزه بیشتر محصولات، سیستم ها، ماشین آلات و دستگاه ها به خوبی کار کرده و خطری ندارند، به دلیل وجود مهر استاندارد در زمان ساخت آنهاست. بنابراین وجود مهر استاندارد مزایای زیادی در زمینه های اقتصادی، اجتماعی، تکنولوژی و زیست محیطی دارد.

زمانی که محصولی تولید می شود، در اولین مرحله، تولیدکننده برای اینکه توان رقابت با دیگر محصولات را در بازارهای جهانی داشته باشد باید از تکنولوژی جدید بهره برده و محصولات باکیفیت به بازار ارائه کند. همین تلاش تولیدکنندگان برای تولید محصولات با کیفیت باعث می شود که از ماشین آلات جدید و با آلودگی کمتر استفاده کنند تا محصولات تولیدشده نیز دارای کیفیت بالاتری باشند؛ در نتیجه آسیب کمتری متوجهمحیط زیست خواهد شد. بنابراین مصرف کنندگان به این جمع بندی می رسند که محصول دارای مهر استاندارد از نظر کیفیت و ایمنی، کالایی باصرفه و بهتر است. در زمان معاملات تجاری نیز اگر محصولی دارای استاندارد بین المللی باشد، خریداران با اطمینان بیشتری دست به معامله زده و محصولات موردنیاز خود را تهیه می کنند.

همچنین برای حفظ محیط زیست و نجات زمین و زندگی بشر، حضور استاندارد در تولید کالا و خدمات امری حیاتی است چرا که از آلودگی آب، خاک، هوا و انتشار گازها و تشعشعات خطرناک جلوگیری کرده و اجازه تولید محصولاتی را که به محیط زیست آسیب می رسانند نمی دهد.

پرکاربردترین استانداردها

اکثر استانداردهای ایزو ویژگی مشخصی داشته و برای محصول یا موارد خاصی به کار می روند اما در این بین ایزو 9000 (درمورد کیفیت) و ایزو 14000 (درمورد محیط زیست) به عنوان استانداردهای مدیریت عمومی شناخته شده و بیشتر از دیگر استانداردها کاربرد دارند. یعنی اینکه این نوع استانداردها را می توان به هر سازمان دولتی، خصوصی، کوچک و یا بزرگ اعطا کرد؛ به شرطی که الزامات موردنیاز را برای دریافت ایزو 9000 در مدیریت کیفیت و ایزو 14000 در مدیریت زیست محیطی رعایت کرده باشند. از مهم ترین استانداردهای بین المللی می توان به موارد زیر اشاره کرد:

*استاندارد سری ایزو 9000

این استاندارد در سال 1987 تدوین شد و کوششی برای ایجاد سیستم های مدیریت و تضمین کیفیت بود. مجموعه این استاندارد فرایند تولید کالا یا خدمات را مورد بررسی قرار می دهد. برخلاف آن چه گاهی در تبلیغات به نظر می رسد این استاندارد به هیچ وجه به یک کالای خاص تعلق نمی گیرد بلکه به مجموعه فرایندهای تولید اعطا می شود. ایزو 9000 در سراسر دنیا به شدت مورد استقبال قرار گرفته است.



*استاندارد سری ایزو 14000

این استاندارد در سال 1996 تهیه شد و به مدیریت سیستم های زیست محیطی مربوط می شود. ایزو 14000 هم به فرایند تولید کالا توجه داشته و به سازمان هایی اعطا می شود که برنامه های عملی برای سالم و پاکیزه نگه داشتن محیط زیست به کار برده باشند.



*استاندارد ایزو 22000

این استاندارد مربوط به تمام سازمان ها و مراکزی است که در زنجیره غذایی فعالیت دارند؛ تولیدکنندگان مواد اولیه خوراکی، عوامل حمل و نقل، خرده فروشان و... کسانی هستند که می توانند به این استاندارد دست یابند. درواقع استاندارد ایزو 22000 باعث اطمینان از ایمن و سالم بودن غذا از فرایند تولید تا مصرف می شود.



*استاندارد OHSAS18001

این استاندارد مربوط به شرایط ایمنی و بهداشتی مشاغل است که در سال 1998 تدوین شده است. هدف از اجرای این استاندارد به وجود آوردن شرایطی است که سازمان به راحتی خطرات مرتبط با ایمنی و بهداشت کارکنان را تشخیص داده و آنها را برطرف کند.




منبع: مجله تندرستی